PËPPÌNË, O PUPPÈTTË E CARNUVÆRË

Di G. D. Amendolara

da un racconto di Franco Ricciardi, il pasticciere

☙__________________❧

Storia inserita in archivio > Storie Chiaromontesi

La storia che state per leggere è realmente accaduta tra la metà e la fine degli anni 60.

I nomi sono reali, mentre cognomi e soprannomi sono omessi.

È scritta completamente in dialetto, ovviamente seguita da parafrasi.

Vi auguro buona lettura.

Sfilata con Carnevale. 1983.
Foto Franchino Ricciardi

Iè carnuværë.
Carnaluværë a Chiërëmòntë, u iuòrnë prìmë du mièrcuwëdì do ciènnërë.
Pë ‘nda së vìë murrië dë guagliùnë màšcarætë cu lënzulë, stràzzë viècchië, vèstë dë nànnë, cauzùnë e giacchèttë dë sërànnë, sàcchë dë ràchënë e ancùnë ca fàccë annëgurëcætë chi carëvùnë, carrèiënë ‘nda na carriòlë nu papuaciònnë scëvëndrætë e ca carnuværë chiàmënë.
Cantënë, abballënë e trëppèiënë comë i pullìtrë.
“tènghë na vëgnëcèllë a Sàntu Vìtë, tènghë na vëgnëcèllë a Sàntu Vìtë, Santu Martìnë quant’è carëcætë, Santu Martìnë quant’è carëcætë”.
Accumpàgnënë a canzònë chi cupë cupë fàttë dë buàttë, vëscìchë dë puòrchë e cannuccë, e non manchënë cupièrchië, tièllë, sìcchië e purë ancuna chëtarrèllë.
Che fèstë pu paìsë e purë pë fòrë!
‘Nda na cæsa sìnë e ‘nda n’æta purë, parièntë, amìcë, cumbærë e purë u vëcënànzë s’arrëcrèiënë e s’abbuttënë còmë u papuaciònnë chi guagliùnë carrèinë ‘nda së chìssë, ma non so còmë a quillu povërièllë, ca gorgià lòrë e’nfùnnë, e avìssëmèntë a quantë hæna cancariǽ ancòrë prìmë dë šcattǽ ‘ncuòrpë.
A cæsë dë Marìë e Giuànnë zìnnë non ghiè, ma quànnë amìcë, parièntë, cumbærë e vëcënànzë s’apprësëntënë, ‘mmëtætë o all’antrasàttë, parìë ca s’allarghë e dëvèntë nu palàzzë.
Fòramaguòcchië quant’abbundànzië ch’avìë prëparætë Marìë.
Oh! Bènë mìë…
Maccarunë cu fièrrë ca mullìchë, sauzëzzièllë miènzë curætë da arrùstë e o puppèttë, chìllë dë carnuværë.
Cu lòrë alla tavulë ièrënë ‘mmëtætë Matalènë e Cëccìllë, cumba Cëccìllë e cumma Trësìnë, figlië, nòrë, iènnërë, nëputë e ancun’amichë ca ‘nda cæsë du buòn Gesù non mànchë mæië.
Fërnùtë i maccarùnë, ‘ndramèntë ca Marìë e Matalènë pòrtënë nu piattònë tàntë accussì chìnë chìnë dë puppèttë, abbussënë alla pòrtë.
Assèfaddìë so ò màšchërë, penzënë. O spèttënë còmë a quillu fìglië alluntænë ch’all’antrasàttë së rëcòglië alla cæsë.
Graputë a pòrtë a Pëppënùzzæ gænë ‘nnanzë, ca mašcariætë non ghiè, ma còmë a nu fìglië u vònë bènë.
Iùstë iùstë pi puppèttë hæddë arrëvætë, còmë s’avèrë s’addòrë avìssë ‘mmëtætë.
Spìssë e vulëntièrë iè alla casa lòrë, cu mëstièrë s’hædda ‘mbaræ apprièssë a Giuànnë, ma còmë a n’ospëtë Marìë u tràttë, e fàttë assëttæ i puppèttë u ‘mmìtë a mangiæ.
“Iustë duië zia Marì” në dìcë alla crëstiænë.
O puppèttë dë Carnuværë Marìë o facìë ancòrë all’antìchë. Pænë, cæsë, gòvë, pëtrusìnë, sælë, suchë dë puòrchë e suppërsætë o sazìzzë ‘nda ‘nzògnë allacciætë e, së non mancævë, purë nu picchë dë lardëcièllë, sèmpë allacciætë.
U piàttë, sèmpë a gusë antìchë, u mëttë alla tavulë accussì chë aghëgnùnë së pìglië chìllë ca vò.
Accussì, chi duië, chi tre, chi purë cinchë si mangë, ma pëcchè pòstë pu sauzìzzë da arrùstë ‘ndu stòmmëchë hænna rëmanè.
Pëppìnë, ‘nvècë, i duië s’ha mangætë apprìmë. Po’ hænë dëvëntætë cinchë, e po’ gottë e diècë ‘nduttë. Ætëfafùttë purë dudëcë c’hænë trasùtë ‘nda ventra suië, e quìnnëcë pure…
“manumalë duië ‘ndùttë” në dìcë Marìë.
‘Ndu frattièmpë cumba Cëccìllë u ‘ncumìncë a guardǽ ca pærë quàsë quàsë šchëfætë, e ndramèntë o puppètë so vìntë, vëntëtrè, vëntësèttë.
Sèmpë cumba Cëccìllë, ca cìttë non sapë stǽ, mo u guǽrdë malamèntë.
“Uè Pëppì, cu càzzë ca të ‘mmìtë alla cæsa mìë”, në dìcë, ‘ndramèntë chi puppèttë ca s’è frëcætë hænë dëvëntætë trentacìnchë.
U sauzëzzìèllë arrùstë ducë ducë alla vràscë.
Pëppìnë è fërnùtë dë mangiǽ, o puppèttë, cu sauzìzze mìchë ciu rëmænë.
Abbùssënë alla pòrtë.
So o màšchërë, manumælë. Mo si che iè festa grannë ‘nda cæsë dë Giuànnë e Marìë.
Tra na canzònë e n’ætë accumpagnætë purë du rëganèttë dë Cëccìllë e da chëtàrrë dë Francùccë, cu Pëppìnë ch’a mumèntë pærë Carnuværë carriætë di guagliùnë miènzë a së vìë, iè già cræië, e ca vèntra chiènë tuttë o ‘mmëtætë së rëcògliënë alla cæsë, cu pënzièrë do ciènnërë e dë stæ dëiùmë, o alëmmìnë dë non mangiǽ carnë, ca pë nu iuòrnë non së mòrë.

✻

È carnevale.
Il martedì grasso a Chiaromonte, il giorno prima del mercoledì delle ceneri.
Tra le vie, intere compagnie di ragazzi mascherati con lenzuola, stacci vecchi, vesti delle nonne, pantaloni e giacchette dei nonni, sacchi di iuta e qualcuno con la faccia annerita coi carboni, trasportano in una carriola un pupazzo con la pancia esplosa e che chiamano Carnevale.
Cantano, ballano e saltellano come i puledri.
“tènghë na vëgnëcèllë a Sàntu Vìtë, tènghë na vëgnëcèllë a Sàntu Vìtë, Santu Martìnë quant’è carëcætë, Santu Martìnë quant’è carëcætë”.
Accompagnano la canzone con i cupa cupa fatti con barattoli di latta, vescica di maiale e cannucce, e non mancano coperchi, pentole, secchi e anche qualche chitarrella.
Che festa nel paese e anche nelle campagne.
In una casa si e in un’altra pure, parenti, amici, compari e anche il vicinato si divertono e s’abbuffano come il pupazzo che i ragazzi trasportano tra le vie, ma non sono come quel poveretto, perché la loro gola è profonda e hai voglia a quanto devono ingurgitare ancora prima di esplodere.
La casa di Maria e Giovanni piccola non è, ma quando amici, parenti, compari e vicinato si presentano, invitati o di sorpresa, pare che s’allarga e diventa un palazzo.
Benedica quant’abbondanza che Maria aveva preparato.
Oh! Bene mio.
Maccheroni col ferro con la mollica, salsiccia in stagionatura da arrostire e le polpette, quelle di carnevale.
Con loro a tavola erano invitati Maddalena e Ciccillo, Compare Ciccillo e comara Teresina, figli, nuore, generi, nipoti e qualche amico che nella casa del buon Gesù non manca mai.
Finiti i maccheroni, mentre Maria e Maddalena portano un piattone grande così pieno pieno di polpette, bussano alla porta.
Finalmente sono le maschere, pensano. Le aspettano come quel figlio lontano e che all’improvviso torna a casa.
Aperta la porta trovano Peppino, che mascherato non è, ma come un figlio vogliono bene.
Giusto giusto per le polpette è arrivato, come se l’odore l’avesse invitato.
Spesso e volentieri è a casa loro, che il mestiere impara insieme a Giovanni, ma come un ospite Maria lo tratta, e fatto sedere le polpette lo invita a mangiare.
“Solo due zia Marì”, dice alla donna.
Le polpette di carnevale Maria le realizza ancora all’antica. Pane, pecorino, uova, prezzemolo, sale, sugo di maiale e soppressa o salsiccia sotto la sugna allacciati, e se non mancava anche del lardo, sempre allacciato.
Il piatto, sempre ad uso antico, lo mette in tavola cosi che ognuno prende quelle che vuole.
Cosi, chi due, chi tre, chi anche cinque le mangia, ma perché posto per la salsiccia da arrostire nello stomaco devono lasciare.
Peppino, invece, le due le ha mangiate dapprima. Poi son diventate cinque, e poi otto e persino dieci. Addirittura anche dodici sono entrate nel suo stomaco, e quindici pure…
“menomale solo due” esclama Maria.
Nel frattempo cumpa Ciccillo comincia ad osservarlo che quasi pare schifarlo, e nel frattempo le polpette sono venti, ventitré, ventisette.
Sempre cumpa Cëccìllë, che non sa tacere, ora lo guarda male.
“Uè Peppì, col cazzo che ti invito a casa mia” gli dice, mentre le polpette mangiate son diventate trentacinque.
La salsiccia arrostisce dolcemente sulla brace.
Peppino ha finito di mangiare, le polpette, che la salsiccia non la lascia mica.
Bussano alla porta.
Sono le maschere, finalmente. Ora si che è festa grande nella casa di Giovanni e Maria.
Tra una canzone e un’altra accompagnati dall’organetto di Ciccillo e la chitarra di Franco, con Peppino che a momenti pare Carnevale trasportato dai ragazzi tra le vie, è già domani, e sazi tutti gli invitati rientrano a casa, col pensiero delle ceneri e di digiunare, o quantomeno di non mangiare carne, perché per un giorno non si muore.

_____________________

Storie collegate

O Puppèttë dë Carnuværë
U MIËRCUDÌ DO CIÈNNËRË e l’inizio delle tradizioni Pasquali

________________